Kinh nghiệm sáng tác thơ và luật một số thể thơ

Thảo luận trong 'Thơ' bắt đầu bởi [Hiền], 17/7/17.

  1. [Hiền]

    [Hiền] Cừu vui vẻ

    Bài viết:
    39
    Đã được thích:
    182
    Điểm thành tích:
    33
    Xin chào các bạn, mình là Hiền. Thời gian mình viết có thể chưa lâu bằng các bạn nhưng riêng đối với thơ mình có học hỏi và tự tìm hiểu được một số kiến thức nhất định. Được sự giới thiệu và tin tưởng của BQT nên mình sẽ chia sẻ những gì mình biết tới mọi người. Tất nhiên kiến thức là vô bờ, nếu mình có thiếu sót gì hy vọng các bạn góp ý để chúng ta cùng hoàn thiện.

    Theo cách mình học trước đây thì mình sẽ đi từ những khái niệm đặc trưng trong thơ đến các niêm luật của từng thể thơ cụ thể, từ dễ đến khó. Nếu bạn nào thực sự muốn thực hành theo có thể làm bài theo hướng dẫn rồi gửi mình qua Hòm thư đối thoại để tránh loãng topic, dễ dàng cho các bạn khác cùng theo dõi.

    Lưu ý: Luật cũng chỉ là luật và nó do con người tạo ra nên con người cũng có thể phá vỡ nó. Tuy nhiên luật mà mình muốn chia sẻ nó đã được đúc kết qua nhiều thế hệ, khi các bạn đảm bảo được những nguyên tắc đó kết hợp với nguồn cảm xúc của bản thân chắc chắn bạn sẽ có được một bài thơ vừa giàu cảm xúc vừa giàu tính thơ, tính nhạc.
    Và cũng như mình đã đề cập ở trên về việc phá luật, có một số nhà thơ có tên tuổi cũng phá bỏ luật lệ có thể kể đến tiêu biểu như "bà chúa thơ Nôm" Hồ Xuân Hương ở thể thơ Thất ngôn bát cú Đường luật. Nhưng khi bạn đã có tên tuổi, sự phá luật ấy có thể gọi bằng những từ ngữ mỹ miều như phá cách, cá tính, tạo nên một biến thể độc đáo... còn khi bạn đang tập tành thì tất cả chỉ gộp vào hai chữ "sai luật" mà thôi.

    Thêm một lưu ý đối với thể thơ tự do, đúng như tên thì thể thơ này không có luật định nào cả. Nhưng nếu bạn hỏi những người viết thơ tự do đạt đến ngưỡng chuyên nghiệp thì sẽ thấy, thơ tự do là sự kết tinh nhuần nhuyễn của các thể thơ chính thống khác. Bạn không viết được các thể thơ theo luật, nhịp, vần thì thơ tự do của bạn khó lòng hay được.

    Đây là topic giới thiệu, ở các bài đăng sau trong topic này sẽ là những chia sẻ của mình về thơ, hy vọng các bạn sẽ đón nhận.

    Theo cá nhân mìng khi bạn đọc và hiểu được các quy tắc về thơ bạn hoàn toàn tự hoàn thiện được các kĩ năng sau đó. Còn nếu bạn chưa hiểu rõ hoặc chưa thể vận dụng được có thể tham gia việc thực hành với sự góp ý riêng của mình bằng cách gửi tin nhắn trong hộp thoại tới mình dưới form dưới đây:
    - Nickname thường gọi:
    - Tuổi:
    - Các thể thơ đã biết:
    - Các thể thơ muốn học:
     
    Quan tâm nhiều
    The Voice Sheep
    The Voice Sheep bởi Âu Dương Y Điểm, 15/7/19 lúc 21:32
    OTP - Nhiều tác giả
    OTP - Nhiều tác giả bởi Aki Hanabusa, 14/7/19 lúc 17:35
    Báo danh nhận lương tháng 7
    Báo danh nhận lương tháng 7 bởi Din, 15/7/19 lúc 14:53
    Nhẹ nhàng à, nhẹ nhàng ơi
    Nhẹ nhàng à, nhẹ nhàng ơi bởi Du., 16/7/19 lúc 22:51
    Khi tháng Tám đến
    Khi tháng Tám đến bởi Aria, 18/7/19 lúc 15:53
    Bài viết mới
    Nắng đang dần tắt
    Nắng đang dần tắt bởi Aria, 18/7/19 lúc 20:39
    Khi tháng Tám đến
    Khi tháng Tám đến bởi Aria, 18/7/19 lúc 15:53
    Chỉnh sửa cuối: 17/7/17
    Âu Dương Y Điểm, Rùa, Thiên Thủy5 others thích điều này.
  2. [Hiền]

    [Hiền] Cừu vui vẻ

    Bài viết:
    39
    Đã được thích:
    182
    Điểm thành tích:
    33
    Các khái niệm cơ bản trong thơ:

    1. Thanh
    Tiếng Việt có hai thanh là bằng và trắc.
    + Bằng gồm dấu huyền và không dấu.
    + Trắc gồm sắc, nặng, hỏi, ngã.

    2. Vần
    Vần là cách hiệp các chữ ở những vị trí cố định để tăng thêm tính nhịp điệu. Vần có vần bằng và vần trắc. Nghĩa là các từ cùng thanh bằng hoặc trắc hiệp với nhau.

    Ví dụ:
    Vần thanh bằng:
    Đã cố giữ cho màu đừng tàn úa
    Nhưng phai phôi vẫn kéo đến giăng đầy
    Đã cố nhắc lòng đừng vương lối cũ
    Mà gió gieo lại nhớ tàng cây

    Vần thanh trắc:
    Chẳng biết người thế nào
    Sau lần quay lưng ấy
    Chẳng biết mùa nắng cháy
    Có làm người xuyến xao?

    Có 3 loại vần chính: vần ôm, vần cách và vần ba.
    + Vần ôm và vần liên tiếp coi như là một, tức l;à hai câu liền nhau hiệp vần với nhau. Trong 4 câu thơ thì thường là câu thứ 2 và thứ 3 hiệp với nhau. Trường thiên (nhiều khổ) thì thêm là câu cuối khổ trên hiệp vần với câu đầu khổ dưới.

    Ví dụ:
    Tháng năm, mùa chia phôi
    Tà áo trắng đến ngày gập lại
    Mười hai năm nắng mưa dầu dãi
    Cuộn lại một vòng kỉ niệm thế thôi

    Tháng năm mùa chia phôi
    Tôi thấy mắt ai nhòe ánh nước
    Phố đổ mưa ướt sượt
    Nước mắt hay nước mưa?

    + Vần cách là hai câu ở vị trí cách nhau vần với nhau. Có hai kiểuvần cách trong bốn câu. Có thể là hiệp vần theo cả hai cặp câu 1-3, 2-4 hoặc chỉ cần 2-4 thôi.

    Ví dụ:
    Đã cố níu để người không xa mất
    Nhưng tay gầy đâu níu nổi tháng năm
    Đã cố dặn lòng thôi, thôi vậy
    Mà mi ngoan vẫn ướt sượt đêm nằm

    Hoặc:

    Em đi ngang mùa đông
    Con sẻ già ngơ ngác
    Em đi ngang mùa đông
    Dòng sông thành khúc hát

    +
    Vần ba là vần mà trong bốn câu, các câu 1-2-4 sẽ hiệp vần với nhau.

    Ví dụ:
    Lững thững tầng không một đám mây
    Lang thang khắp nẻo đã bao ngày
    Nay về phố cũ mây còn nhớ?
    Độ ấy đôi người vấn vít tay.

    + Vần ôm và vần cách được sử dụng trong hầu hết các thể thơ, còn vần ba chỉ dùng cho các thể thơ có niêm và luật như 4 chữ, 5 chữ, 6 chữ, 7 chữ,...
    + Về thơ tự do, thường dùng vần ôm và vần cách.

    Về vần thì có thể là vần tuyệt đối hoặc vần thông.
    Vần tuyệt đối là những vần lặp lại y nguyên. Ví dụ: tái - dại, thôi - rồi,...
    Vần thông là những vần không nhất thiết phải lặp lại toàn bộ nhưng về thanh âm vẫn nhịp với nhau. Ví dụ: nơi - môi - cười, son - hôn, nhớ - cũ,...

    Lưu ý: Vần và đồng âm là hai khái niệm khác nhau, tuy nhiên mình thấy có rất nhiều bạn bị nhầm lẫn.
    - Vần: Hai tiếng có cùng nguyên âm và cùng thanh. Ví dụ: nắng - trắng - lặng (cùng thanh trắc), hoa - nhòa - quà (cùng thanh bằng),...
    - Đồng âm: Hai tiếng có cùng nguyên âm nhưng khác thanh. Ví dụ: lòng - sóng (bằng - trắc), tuổi - xuôi (trắc - bằng),...
    Mà trong thơ, người ta gieo vần chứ không gieo đồng âm (trừ thơ Thất ngôn bát cú Đường luật có biến thể Bát vận đồng âm).

    3. Tên một số thể thơ (mình sẽ chia sẻ luật).
    - Thơ 4 chữ
    - Thơ 5 chữ
    - Thơ 6 chữ
    - Thơ 7 chữ
    - Thơ 8 chữ
    - Thơ Yết Hậu
    - Thơ Lục Bát
    - Thơ Song Thất Lục Bát
    - Thơ Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
    - Thơ Thất ngôn bát cú Đường luật
    - ...
    Có thể Việt Nam còn những thể thơ khác mà trong hiểu biết của mình chưa biết đến, nếu các thành viên khác biết cũng có thể cùng chia sẻ để chúng ta cùng học hỏi.
     
    Chỉnh sửa cuối: 17/7/17
    Âu Dương Y Điểm, Rùa, Din4 others thích điều này.
  3. [Hiền]

    [Hiền] Cừu vui vẻ

    Bài viết:
    39
    Đã được thích:
    182
    Điểm thành tích:
    33
    Thể thơ 4 chữ:

    Luật của thể thơ này rất đơn giản, chữ thứ 2 và thứ 4 trong cùng 1 câu đối thanh nhau. Nếu thứ 2 là trắc thì thứ 4 là bằng, và ngược lại. (Về thanh thì các bạn đọc lại bài phía trên).

    Còn về vần, thơ 4 chữ có 3 loại vần:

    1. Vần ôm
    Tức hai câu liền nhau hiệp vần với nhau, chia khổ ra sao là tùy.
    - Vần ôm luật bằng:
    Hai câu hiệp vần với nhau theo thành bằng.

    Ví dụ:
    Nhưng dù tha thiết
    Những nhớ cùng mong
    Tuổi cũng phai hồng
    Nhạt màu tươi thắm

    Bảng luật:
    X B X T
    X T X B
    X T X B
    X B X T
    (B là bằng, T là trắc, X là tùy ý).

    - Vần ôm luật trắc: tương tự luật bằng, vần là thanh trắc.
    Ví dụ:
    Con gió la đà
    Vờn cành trọc
    Có điều rất lạ
    Nảy nở trong tim

    Bảng luật:
    X T X B
    X B X T
    X B X T
    X T X B

    Khi viết thành 1 bài nhiều khổ, các bạn nối vần luân phiên từ khổ trên xuống khổ dưới tạo thành trường thiên.
    Ví dụ:
    Buổi sáng trong lành
    Cùng tia nắng ấm
    Hoa khoe sắc thắm
    Thánh thót chim ca

    Con gió la đà
    Vờn cành trọc
    Có điều rất lạ
    Nảy nở trong tim.

    2. Vần cách
    Có hai loại vần cách:
    - Các cặp câu 1 - 3, 2- 4 hiệp vần với nhau, luân phiên đổi giữa vần bằng và trắc trong cùng khổ.

    Ví dụ:
    Nắng ở trên cành
    Xanh như màu mắt
    Kìa mắt long lanh
    Cho tình ngây ngất

    Em là lòng đất
    Ta sẽ là cây
    Nắng vàng trong vắt
    Tình thắm tháng ngày

    Bảng luật:
    X B X T
    X T X B
    X B X T
    X T X B
    Hoặc:
    X T X B
    X B X T
    X T X B
    X B X T

    - Chỉ gieo vần ở cặp câu 2 - 4. Tương tự luật của phần trên, kiểu gieo vần này giúp các bạn trong trường hợp bí từ để thoát ý có thể giảm các vị trí gieo vần.

    Ví dụ:
    Ve ran gọi hạ
    Rớt xuống sân trường
    Màu hoa phượng đỏ
    Tình bạn mến thương

    Nắng thắm trên tường
    Nắng rơi vào mắt
    Mình đã xuyến xao
    Tình đầu trong vắt

    Ngày sau xa cách
    Vẫn chẳng thể quên
    Ngày sau bão táp
    Vẫn nhớ mắt hiền

    (Trong các ví dụ trên mình chọn cách luân phiên gieo vần trong cách khổ để các bạn hiểu cách gieo vần đối với các bài gồm nhiều khổ một cách uyển chuyển. Tuy nhiên các bạn cũng không cần bắt buộc làm như vậy, một bài có thể gieo toàn bộ vần bằng ở cặp câu 2 - 4 trong tất cả các khổ thơ).

    3. Vần ba
    Gieo vần ở các câu 1 - 2 - 4, có thể là vần trắc, cũng có thể là vần bằng.

    - Vần ba luật bằng:
    Chữ thứ 4 ở các câu 1, 2, 4 cùng là thanh bằng và hiệp vần với nhau.

    Ví dụ:
    Này hạ xanh ơi
    Trong vắt nụ cười
    Đừng phai vội nhé
    Này những nụ tươi

    Để một người mong
    Ấp ủ trong lòng
    Lời chưa kịp nói
    Tan giữa hư không

    - Vần ba luật trắc:
    Chữ thứ 4 các câu 1, 2, 4 là thanh trắc và hiệp vần với nhau.

    Ví dụ:
    Mùa thu lá đỏ
    Gieo mầm nhung nhớ
    Này mến thương ơi
    Ta - người ở trọ?

    Sao em không đến?
    Sao tàn hò hẹn?
    Này mến thương ơi
    Tình còn bẽn lẽn?

    Lưu ý: Thể thơ 4 chữ có số chữ khá ít nên phù hợp với nhịp thơ vui tươi, sôi nổi, hơi trẻ con một chút chẳng hạn, và nội dung cần cô đọng. Và trong mỗi câu thơ, vì chỉ có 4 chữ nên khi viết hạn chế để 3 chữ trở lên cùng thanh, xét về thi bệnh nó là bệng điệp thanh, xét về tính nhạc nó khiến câu thơ hoặc trở nên trắc trở (nếu nhiều thanh trắc) hoặc sẽ ngang tai hat trầm buồn (nếu cùng thanh bằng).
     
    Âu Dương Y Điểm, Rùa, Din4 others thích điều này.
  4. [Hiền]

    [Hiền] Cừu vui vẻ

    Bài viết:
    39
    Đã được thích:
    182
    Điểm thành tích:
    33
    Thể thơ 5 chữ:

    Luật của thể thơ này như sau, chữ thứ 3 và thứ 5 trong cùng một câu đối thanh nhau. Nếu thứ 3 là trắc thì thứ 5 là bằng, và ngược lại. (Về thanh thì các bạn đọc lại bài viết về thanh).

    Còn về vần, thơ 5 chữ có 3 loại vần:

    1. Vần ôm
    Tức hai câu liền nhau hiệp vần với nhau, chia khổ ra sao là tùy.
    - Vần ôm luật bằng:
    Hai câu hiệp vần với nhau theo thành bằng.

    Ví dụ:
    Những đêm buồn tiếng gió
    Xào xạc nỗi nhớ người
    Ngọn gió cũng đơn côi
    Rong ruổi miền hiu quạnh

    Bảng luật:
    X X B X T
    X X T X B
    X X T X B
    X X B X T
    (B là bằng, T là trắc, X là tùy ý, tô đậm là hiệp vần với nhau).

    - Vần ôm luật trắc: tương tự luật bằng, vần là thanh trắc.
    Ví dụ:
    Giả rằng mắt còn nâu
    Môi còn ươm nụ thắm
    Tình có rằng sâu đậm
    Hay tàn úa vội vàng?

    Bảng luật:
    X X T X B
    X X B X T
    X X B X T
    X X T X B

    Khi viết thành một bài gồm nhiều khổ, các bạn nối vần luân phiên từ khổ trên xuống khổ dưới tạo thành trường thiên.
    Ví dụ:
    Giả rằng người còn nhớ
    Ta lại vội tạ từ
    Thì liệu gió mùa thu
    Có làm rơi chiếc ?

    Giả rằng mùa vội
    Nên tình vội phai tàn
    Làm sao trách thời gian
    Làm sao hờn năm tháng?

    2. Vần cách
    Có hai loại vần cách:
    - Các cặp câu 1 - 3, 2- 4 hiệp vần với nhau, luân phiên đổi giữa vần bằng và trắc trong cùng khổ.

    Ví dụ:
    Tháng Năm ghé xuống sân
    Hoa ti-gôn hồng thắm
    Làm sao để níu chân
    Tháng năm trôi chầm chậm?

    Bảng luật:
    X X B X T
    X X T X B
    X X B X T
    X X T X B
    Hoặc:
    X X T X B
    X X B X T
    X X T X B
    X X B X T

    - Chỉ gieo vần ở cặp câu 2 - 4. Tương tự luật của phần trên, kiểu gieo vần này giúp các bạn trong trường hợp bí từ để thoát ý có thể giảm các vị trí gieo vần.

    Ví dụ:
    Khi tóc hãy còn đen
    Xin tình đừng hờ hững
    Kẻo mai phải cách xa
    Tình chỉ còn lưng lửng

    Khi mùa còn chập chững
    Bước từng bước dịu dàng
    Xin nắng vàng thêm thắm
    Kẻo tình vội dở dang

    Khi lòng vẫn thênh thang
    Giữa trời cao, đất rộng
    Xin ngọn cỏ yếu mềm
    Vui gió tình lồng lộng.

    (Trong các ví dụ trên mình chọn cách luân phiên gieo vần trong cách khổ để các bạn hiểu cách gieo vần đối với các bài gồm nhiều khổ một cách uyển chuyển. Tuy nhiên các bạn cũng không cần bắt buộc làm như vậy, một bài có thể gieo toàn bộ vần bằng hoặc trắc ở cặp câu 2 - 4 trong tất cả các khổ thơ mà không cần nối vần giữa các khổ với nhau).

    3. Vần ba
    Gieo vần ở các câu 1 - 2 - 4, có thể là vần trắc, cũng có thể là vần bằng.

    - Vần ba luật bằng:
    Chữ thứ 4 ở các câu 1, 2, 4 cùng là thanh bằng và hiệp vần với nhau.

    Ví dụ:
    Hôm mùa hạ chạm chân
    Lòng ta chẳng ngại ngần
    Ôm nắng vàng tha thiết
    Gọi nhau tiếng: bạn thân

    Rồi nhiều tháng năm qua
    Mùa hạ đã phai nhòa
    Nhưng nắng còn thắm mãi
    Trong tình bạn đôi ta

    Bảng luật:
    X X T X B
    X X T X B
    X X B X T
    X X T X B

    - Vần ba luật trắc:
    Chữ thứ 4 các câu 1, 2, 4 là thanh trắc và hiệp vần với nhau.

    Ví dụ:
    Nếu mai không còn nắng
    Mùa hạ thành vắng lặng
    Chúng mình vẫn thương nhau
    Như thiếu thời áo trắng

    Thương là thương sợi tóc
    Qua bao mùa khó nhọc
    Vẫn trọn vẹn chân thành
    Hồn nhiên và ngây ngốc

    Bảng luật:
    X X B X T
    X X B X T
    X X T X B
    X X B X T

    Lưu ý: Thể thơ 5 chữ có số chữ khá ít nên phù hợp với nhịp thơ vui tươi, sôi nổi, cũng có thể trầm lắng suy tư nhờ nhịp ngắt nghỉ 3/2 hoặc 2/3 dìu dặt, tuy nhiên cần nội dung cô đọng. Và trong mỗi câu thơ, vì chỉ có 5 chữ nên khi viết hạn chế để 3 chữ trở lên cùng thanh, xét về thi bệnh nó là bệng điệp thanh, xét về tính nhạc nó khiến câu thơ hoặc trở nên trắc trở (nếu nhiều thanh trắc) hoặc sẽ ngang tai hat trầm buồn (nếu cùng thanh bằng).
     

Chia sẻ trang này